၁။ အိမ်သာထဲ ဖုန်းကြည့်ခြင်းက ဘာကြောင့် လိပ်ခေါင်းဖြစ်စေတာလဲ?

လိပ်ခေါင်းရောဂါဖြစ်စေတဲ့ အကြောင်းရင်းတွေထဲမှာ အဓိကအကျဆုံးက ဝမ်းသွားတဲ့အခါ "အားထည့်ပြီး ညှစ်ရတဲ့ကိစ္စ" ဖြစ်ပါတယ်။ လူအများစုက "အထိုင်များရင် လိပ်ခေါင်းဖြစ်သလား" လို့ မေးလေ့ရှိကြပေမဲ့ ခွဲစိတ်ဆရာဝန်ကြီး ဒေါက်တာမျိုးသက်အောင် ကတော့ အထိုင်များတာထက် "အိမ်သာပေါ်မှာ ဘယ်လောက်ကြာကြာ ထိုင်သလဲ" ဆိုတာက ပိုအရေးကြီးတယ်လို့ ထောက်ပြထားပါတယ်။

နောက်ထပ် အကြောင်းရင်းတစ်ခုကတော့ "ဝမ်းချုပ်ခြင်း" ပါပဲ။ ဝမ်းက အရမ်းကျစ်ပြီး မာနေတဲ့အခါ သာမန်ထက် ပိုပြီး အားစိုက်ညှစ်ရပါတယ်။ အဲဒီလို ညှစ်တာတွေက လနဲ့ချီ၊ နှစ်နဲ့ချီ ကြာလာတဲ့အခါမှာ လိပ်ခေါင်းရောဂါ ဖြစ်လာတော့တာပါ။ အသက်ကြီးလာတဲ့အခါမှာလည်း စအိုပတ်ပတ်လည်က ကြွက်သားတွေ လျော့ရဲလာတဲ့အတွက် လိပ်ခေါင်းဖြစ်ဖို့ ပိုပြီး လွယ်ကူလာတတ်ပါတယ်။

photo:www.coloradocolonandrectalspecialists.com

ဆရာဝန်ကြီးရဲ့ ရှင်းပြချက်အရ ဆေးပညာမှာ လိပ်ခေါင်းရောဂါကို အဆင့် (၄) ဆင့် သတ်မှတ်ထားပါတယ် -

• ပထမအဆင့် (1st Degree): လိပ်ခေါင်းအဖုက စအိုထဲမှာပဲ ရှိနေသေးတဲ့ အဆင့်။ (အပြင်သို့ ကျွံမထွက်သေးသဖြင့် အတွင်းလိပ်ခေါင်းဟု ခေါ်ကြသည်)
• ဒုတိယအဆင့် (2nd Degree): ဝမ်းသွားတဲ့အချိန်မှာ အပြင်ကို ထွက်လာပေမယ့် ဝမ်းသွားပြီးရင် သူ့အလိုလို ပြန်ဝင်သွားတဲ့ အဆင့်။
• တတိယအဆင့် (3rd Degree): ဝမ်းသွားတဲ့အခါ အပြင်ကို ထွက်လာပြီး သူ့ဘာသာ ပြန်မဝင်တော့ဘဲ လက်နဲ့ ပြန်ထိုးထည့်ရတဲ့ အဆင့်။
• စတုတ္ထအဆင့် (4th Degree): လိပ်ခေါင်းအဖုက စအိုပြင်ပကို တောက်လျှောက် ထွက်ကျနေပြီး ပြန်သွင်းလို့ မရတော့တဲ့ အဆင့်။ (အပြင်လိပ်ခေါင်းဟု ခေါ်ကြသည်)

ဒီနေရာမှာ အရေးကြီးတာက "အဆင့်ကြီးလေ ပိုအန္တရာယ်များလေ" လို့ တရားသေ မှတ်ယူလို့မရပါဘူး။ အဆင့် (၁) သမားက ဘာမှမဖြစ်ဘူးလို့ ပြောလို့မရသလို၊ အဆင့် (၄) သမားကလည်း အမြဲဒုက္ခရောက်နေတာမျိုး မဟုတ်ပါဘူး။ အဓိကက "ဒီလိပ်ခေါင်းက လူနာရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ ဘယ်လိုဒုက္ခပေးနေလဲ" (သွေးထွက်နေလား၊ နာကျင်နေလား၊ ဝမ်းသွားရခက်နေလား) ဆိုတာပေါ်မှာပဲ အဓိက ပတ်သက်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ လိပ်ခေါင်းရောဂါမဖြစ်အောင် ကြိုတင်ကာကွယ်မည့် အဆင့်များ

လိပ်ခေါင်းရောဂါဟာ ကာကွယ်ဆေးထိုးပြီး ကာကွယ်လို့ရတဲ့အရာ မဟုတ်ပါဘူး။ ငယ်ငယ်လေးကတည်းက မိမိရဲ့ နေထိုင်မှုပုံစံနဲ့ အိမ်သာတက်တဲ့ အလေ့အထကို ဂရုစိုက်မယ်ဆိုရင် လိပ်ခေါင်းဖြစ်ဖို့ အခွင့်အရေး အလွန်နည်းသွားမှာပါ။

• Good Toilet Habit (အိမ်သာတက်တဲ့ အလေ့အထမှန်ရှိပါ): အိမ်သာထဲကို ဖုန်းနဲ့ စာအုပ်တွေ လုံးဝယူမသွားပါနဲ့။ တကယ် ဝမ်းသွားချင်စိတ် ပြင်းပြင်းပြပြရှိမှသာ အိမ်သာထဲ ဝင်ပါ။ မလိုအပ်ဘဲ အိမ်သာပေါ်မှာ အကြာကြီးထိုင်တာ၊ ဇွတ်အားစိုက် ညှစ်တာတွေကို အပြတ်ရှောင်ရပါမယ်။
• ဝမ်းမချုပ်အောင် ဂရုစိုက်ပါ: နေ့စဉ် ရေများများ သောက်ပေးပါ။ (တစ်နေ့လျှင် အနည်းဆုံး ၂ လီတာမှ ၃ လီတာ)။ အမျှင်ဓာတ် (Fiber) ကြွယ်ဝစွာပါဝင်တဲ့ အသီးအရွက်နဲ့ အသီးအနှံတွေကို သင့်တင့်မျှတအောင် စားသုံးပါ။ အကယ်၍ ဝမ်းချုပ်တတ်တဲ့သူဆိုရင် ကိုယ့်သဘောနဲ့ကိုယ် ဆေးသောက်တာမျိုး မလုပ်ဘဲ ဆရာဝန်နဲ့တိုင်ပင်ပြီး လိုအပ်မှ ဝမ်းပျော့ဆေး၊ ဝမ်းနှုတ်ဆေးမျိုးကို မှီဝဲပါ။
• အဝမလွန်အောင် ဂရုစိုက်ပါ: ကိုယ်အလေးချိန် အရမ်းများပြီး ဝလာတဲ့အခါ ဝမ်းသွားတဲ့အချိန်မှာ စအိုအပေါ် သက်ရောက်တဲ့ ညှစ်အားက သာမန်ထက် ပိုများသွားစေလို့ ဖြစ်ပါတယ်။

photo:www.hillsgastrocare.com

၄။ စအိုမှာ သွေးထွက်တိုင်း လိပ်ခေါင်းလား? ဖြစ်လာရင် ဘယ်လိုကုသမလဲ?

ဆရာဝန်ကြီးက အထူးသတိပေးထားတာကတော့ "ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် လိပ်ခေါင်းရောဂါလို့ လွယ်လွယ်ကူကူ မသတ်မှတ်ပါနဲ့" ဆိုတာပါပဲ။ လိပ်ခေါင်းကြောင့် သွေးထွက်ရင် များသောအားဖြင့် နာကျင်လေ့မရှိဘဲ ဝမ်းသွားတဲ့အခါ "ရဲတောက်နေအောင်" ထွက်တတ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အူမကြီးကင်ဆာနဲ့ စအိုကင်ဆာတွေမှာလည်း ဝမ်းထဲသွေးပါတာမျိုး လာတတ်တဲ့အတွက် အလွန်သတိထားရပါမယ်။

ဒါကြောင့် သွေးထွက်တာ၊ အဖုထွက်တာ၊ လက်နဲ့ပြန်သွင်းနေရတာမျိုး ကြုံလာရင် တကယ်နားလည်တဲ့ ခွဲစိတ်ဆရာဝန်နဲ့ပြသပြီး စအိုကြည့်မှန်ပြောင်း (သို့မဟုတ်) အသက် ၄၅ နှစ်အထက်ဆိုလျှင် အူမကြီးကြည့်မှန်ပြောင်းနဲ့ သေသေချာချာ စစ်ဆေးမှု ခံယူသင့်ပါတယ်။ ဆရာဝန်က တကယ်လိပ်ခေါင်းဟုတ်တယ်လို့ အတည်ပြုမှသာ ထိရောက်တဲ့ ကုသမှုကို ခံယူရမှာပါ။

ကုသမှုအပိုင်းမှာတော့ -

• အဆင့် သိပ်မဆိုးသေးတဲ့ အဆင့် (၁) နဲ့ (၂) ဆိုရင် ဆေးသောက်လို့ ရသလို၊ ဆေးမတိုးရင် လူသိများတဲ့ "သားရေကွင်းပစ်တဲ့နည်းလမ်း (Rubber Band Ligation)" နဲ့ ခွဲစိတ်စရာမလိုဘဲ ကုသနိုင်ပါတယ်။
• အဆင့် (၃) နဲ့ (၄) ရောက်လာရင်တော့ လူနာခံစားနေရတဲ့ ဒုက္ခပေါ်မူတည်ပြီး ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူဖို့ လို၊ မလို ဆရာဝန်က အကြံပြု ဆွေးနွေးပေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

photo:www.pexels.com

နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ လိပ်ခေါင်းရောဂါဟာ ရှက်စရာရောဂါတစ်ခု မဟုတ်ပါဘူး။ အိမ်သာထဲ ဖုန်းကြည့်တဲ့ အလေ့အကျင့်ဆိုးကို ပြုပြင်ပြီး အလေ့အထမှန်နဲ့ နေထိုင်မယ်ဆိုရင် ကြိုတင်ကာကွယ်နိုင်ပါတယ်။ အကယ်၍ မိမိမှာ လိပ်ခေါင်းရောဂါလက္ခဏာတွေ ရှိနေတယ်လို့ သံသယရှိလာရင် အချိန်မဆွဲဘဲ ခွဲစိတ်ဆရာဝန်ကြီးများနှင့် သေချာပြသ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးကြဖို့ တိုက်တွန်းနှိုးဆော်လိုက်ရပါတယ်ခင်ဗျာ။

Duwun Health Talk အစီအစဉ်ကနေ ခွဲစိတ်ဆရာဝန်ကြီး ဒေါက်တာမျိုးသက်အောင် မျှဝေပေးထားတဲ့ လိပ်ခေါင်းရောဂါဖြစ်စေတဲ့ အဓိကအကြောင်းရင်းများ၊ ရောဂါအဆင့်များနှင့် လိပ်ခေါင်းမဖြစ်အောင် ကြိုတင်ကာကွယ်နိုင်မည့် နည်းလမ်းကောင်းများကို ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ပြန်လည်မျှဝေပေးလိုက်ရပါတယ်။